Świąd, który nie pozwala spać. Drapanie i pocieranie nogami/ stopami o siebie. Przeźroczysty lub kremowy wysięk. Zaczerwienienie. Ucieplenie. Niechęć do zakładania skarpetek i szyny derotacyjnej. Bezsilność. To może być egzema. Jak sobie z nią poradzić w domowych warunkach?

Informacje zawarte w niniejszym artykule mają charakter edukacyjny i nie zastępują indywidualnej konsultacji medycznej. W przypadku utrzymywania się objawów, ich nasilenia lub pojawienia się niepokojących dolegliwości, należy skonsultować się z lekarzem, nawet jeśli w artykule przedstawiono możliwe rozwiązania problemu.

Co to jest egzema kontaktowa?

Egzema (wyprysk) to przewlekły lub nawracający stan zapalny skóry, który objawia się świądem, zaczerwienieniem i zmianami skórnymi o różnym nasileniu. To nie jest jedna konkretna choroba, ale grupa schorzeń zapalnych skóry o podobnym obrazie klinicznym.

Egzema kontaktowa to stan zapalny skóry wywołany bezpośrednim kontaktem z czynnikiem drażniącym lub alergenem. Wyróżniamy dwa główne typy:

drażniący	alergiczny
w tym przypadku nie chodzi o alergię, tylko o uszkodzenie bariery skóry – to reakcja na czynnik powodujący podrażnienie, np. pot, tarcie, detergent	wymaga wcześniejszego uczulenia na jakiś alergen, np. nikiel, silikon, lateks itp.
reakcja na skórze może pojawić się po jakimś bliżej nieokreślonym czasie i zazwyczaj obejmuje ona tylko obszar działania danego czynnika podrażniającego	reakcja jest opóźniona i występuje 24–72 h po kontakcie z alergenem, a zmiany skórne występują nie tylko w miejscu założenia butów, ale też na całym ciele
to najczęstsza forma tego typu egzemy i może wystąpić u każdego	spotkana rzadziej i ograniczona zasięgiem do dzieci z konkretnymi alergiami

Egzema kontaktowa u dziecka w szynie? Dlaczego?

U dzieci stosujących szynę derotacyjną (lub ortezę ADM lub ortezę AFO/DAFO podkolanowe) wyprysk kontaktowy zdarza się stosunkowo często, głównie z powodu długotrwałego kontaktu skóry z materiałem, wilgocią i tarciem.

Główne przyczyny przy szynie derotacyjnej/ ADM/ AFO:

• pot, wilgoć i tarcie z tyłu buta – tam, gdzie znajduje się zapiętek buta Mitchella, mechanizm ADM czy tył ortezy AFO
• stałe tarcie paska nad kostką i nad górną częścią stopy
• ucisk przy mocnym zapięciu pasków
• pot i wilgoć w bucie
• niedosuszenie skóry po kąpieli
• resztki kremów/maści i emolientów pod paskiem i generalnie w bucie
• przegrzewanie (szczególnie w nocy)
• stosowanie skarpetek o kiepskim składzie (przewaga nylonu, elastanu vs włókna naturalne i oddychające)
• dzieci z AZS oraz innymi chorobami skóry są w grupie podwyższonego ryzyka wystąpienie tego typu egzemy kontaktowej

Typowa lokalizacja:

• grzbiet stopy
• okolice kostki
• tył pięty i łydki
• miejsce przebiegu pasków

Objawy:

• rumień
• nadżerki
• powierzchowne pęcherzyki w kolorze białawym lub żółtym
• czasem sączenie
• żółtawe strupy
• swędzenie
• pieczenie

Wilgoć + mikrourazy = ryzyko:

• nadkażenia bakteryjnego (żółte strupy)
• kandydozy (szczególnie w fałdach skóry)

Jeśli zmiana:

jest dokładnie pod paskiem →	myśl najpierw o ucisku/tarciu
jest symetryczna →	raczej wilgoć/otarcie
ma wyraźne granice odpowiadające materiałowi →	możliwa alergia
szybko się poprawia po 2–3 dniach przerwy →	zwykle drażniąca

Profilaktyka

• dokładne suszenie skóry przed założeniem skarpet i szyny derotacyjnej (lub innego zaopatrzenia)
• cienkie, oddychające skarpetki bawełniane
• brak tłustych maści/ kremów na stopę (nakładać minimum 30–60 min wcześniej lekkowchłanialne emulsje np. Epaderm (firma Mölnlycke) jeśli trzeba)
• kontrola stanu pasków (za cienkie i wyciągnięte powodują problemy skórne)
• wietrzenie w ciągu dnia (jeśli schemat leczenia pozwala)
• szybka reakcja na pierwszy rumień

Jeśli trzeba leczyć…

W Polsce bardzo częstym leczeniem tego typu powikłań skórnych jest działanie „wykąp-zabezpiecz”. Jest ono bezpieczne i łatwe w przeprowadzeniu. Istnieje jednak też leczenie tzw. „mokrymi opatrunkami”, które zwiększa szansę na ustąpienie dolegliwości, szczególnie w postaci świądu i nadmiernego przesuszenia.

Metoda „wykąp-zabezpiecz”

Wielu pracowników ochrony zdrowia zaleca metodę „wykąp-zabezpiecz” (ang. „soak and seal”), aby zwalczyć suchość skóry i zmniejszyć zaostrzenia choroby. Metodę tę można stosować kilka razy w tygodniu i obejmuje ona trzy kroki:

1. kąpiel
2. nałożenie leków miejscowych (jeśli przepisane) na zmienione chorobowo obszary skóry
3. nawilżenie pozostałej części ciała.

Instrukcja metody „kąpiel i zabezpieczenie” („soak and seal”):

1. Napełnij wannę letnią wodą. Moczenie powinno trwać 5–10 minut.
2. Użyj delikatnego środka myjącego bez dodatku substancji zapachowych. Nie szoruj skóry.
3. Spłucz ciało dziecka letnią wodą.
4. Delikatnie osusz skórę ręcznikiem, lekko ją przykładając. Pozostaw skórę lekko wilgotną.
5. Nałóż przepisany przez lekarza lek miejscowy (jeśli taki został przepisany) na zmienione chorobowo obszary skóry zgodnie z zaleceniami. Jeśli nie został przepisany lek (najczęściej to lek na bazie kortyzonu), pomiń ten punkt.
6. W ciągu trzech minut obficie nałóż emolient (preparat nawilżający) na pozostałą część ciała. Nie nakładaj emolientu na miejsca, na które wcześniej zastosowano lek miejscowy.
7. Odczekaj kilka minut, aż preparaty się wchłoną, a następnie ubierz dziecko.

Mokre opatrunki

Mokry opatrunek (ang. wet wrap therapy, WWT) to metoda leczenia stosowana głównie w umiarkowanym i ciężkim atopowym zapaleniu skóry, szczególnie podczas zaostrzeń z nasilonym świądem, ale sprawdza się także u dzieci stosujących szynę derotacyjną (lub inny sprzęt ortopedyczny), które borykają się ze skórnymi powikłaniami nieco dłużej i gdy rodzice nie mogą sobie z nimi poradzić.

Mokre opatrunki:

• chłodzą skórę, zmniejszając świąd (swędzenie nasila się, gdy skóra jest gorąca i zaogniona)
• pomagają w leczeniu infekcji, oczyszczając powierzchnię skóry
• zwiększają nawilżenie, gdy pod opatrunek nałożony jest emolient
• chronią skórę przed drapaniem i wspomagają gojenie
• poprawiają sen dziecka i jego rodziny

Instrukcja zakładania mokrych opatrunków („wet wrap therapy”):

Potrzebne będą:

• miska + letnia woda z dodatkiem olejku do kąpieli lub kąpiel w wanience z letnią wodą z użyciem preparatu myjącego bez zawartości mydła
• krem sterydowy lub przeciwzapalny (jeśli był przepisany przez lekarza) – jeśli nie, omiń ten krok lub emolient o lekkiej konsystencji (np. Epaderm firmy Mölnlycke)
• ręcznik bawełniany lub bambusowy
• rękawy elastyczne dwukierunkowe (rozciągane zarówno na długość jak i szerokość) Tubifast® bandages firmy Mölnlycke docięte do rozmiaru dziecka (po 2 sztuki na jedną stronę) – rękaw z czerwonym paseczkiem będzie odpowiedni dla niemowląt a z zielonym paseczkiem dla starszaków.

Krok-po-kroku

1. Umyj dziecko, używając delikatnego środka myjąceg bez zapachu.
2. Delikatnie osusz skórę bawełnianym ręcznikiem, przykładając go do skóry (nie pocieraj).
3. Nałóż krem sterydowy lub przeciwzapalny na wszystkie zmienione miejsca (zgodnie z zaleceniem lekarza, jęśli taki został Ci przepisany) lub nałóż grubą warstwą emolientu na skórę zmienioną chorobowo.
4. Namocz jeden rękaw Tubifast® w letniej wodzie i delikatnie odciśnij (materiał powinien być wilgotny, ale nie ociekający wodą).
5. Załóż mokry rękaw na wcześniej posmarowaną skórę.
6. Następnie na to nałóż drugi, suchy rękaw Tubifast®Tubifast, aby dodatkowo zatrzymać wilgoć i wzmocnić efekt nawilżenia.
7. Pozostaw mokry opatrunek na kilka godzin w ciągu dnia lub na całą noc (dziecko może mieć założoną szynę derotacyjną/ ADM/ AFO).
8. Utrzymuj jego wilgotność, spryskując go wodą (jeśli tego wymaga).
9. Jeśli opatrunek wyschnie, zwilż go przed zdjęciem, aby nie przykleił się do skóry i nie podrażnił jej podczas usuwania.

Rękaw Tubifast® można prać ręcznie w wodzie o temperaturze 40°C z dodatkiem delikatnego detergentu i używać ponownie. Przed ponownym użyciem należy dokładnie wypłukać detergent.

Jakie są możliwe zagrożenia przy stosowaniu mokrych opatrunków?

• Nadmierne lub zbyt długie stosowanie mokrych opatrunków może prowadzić do zapalenia mieszków włosowych (folliculitis). Objawia się ono jako drobne grudki na skórze. Mieszki włosowe mogą ulec zapaleniu z powodu nadmiaru maści oraz długotrwałego pozostawania skóry pod szczelnym opatrunkiem. Jeśli pojawią się takie zmiany, należy przerwać stosowanie mokrych opatrunków do czasu ustąpienia objawów.
• Innym ryzykiem są działania niepożądane miejscowych sterydów.
  Mokre opatrunki zwiększają wchłanianie sterydów przez skórę, dlatego należy zachować ostrożność co do ilości i czasu stosowania preparatów steroidowych.

---